Uçak rötarı durumunda yolcular Türkiye'de SHY-YOLCU yönetmeliği kapsamında iki temel hakka sahiptir: hizmet hakları (yemek-içecek, iletişim, konaklama) ve tazminat hakları (parasal ödeme). 10 Aralık 2024'te Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle birlikte uçuşların teknik veya operasyonel nedenlerle tehiri sonucu varış noktasına 3 saat ve daha uzun sürede ulaşılması halinde tazminat hakkı doğmaktadır; iç hat uçuşlarda 100 Avro, dış hat uçuşlarda ise mesafeye göre 250 ile 600 Avro arasındadır. Hava muhalefeti gibi mücbir sebepler tazminatı düşürebilir ancak hizmet hakları her durumda korunur.
SHY-YOLCU Yönetmeliği ve Yolcu Hakları
Türkiye'de uçuş gecikmelerinde yolcu hakları, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) kapsamında düzenlenir. Bu düzenleme Avrupa Birliği'nin EC 261/2004 yolcu hakları tüzüğü ile uyumlu olacak şekilde tasarlanmış olup uluslararası standartlara paralel koruma sağlar.
10 Aralık 2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle birlikte uçuş gecikmesinde tazminat kapsamı genişletilmiş; teknik ve operasyonel nedenlerle 3 saat ve üzeri gecikmelerde iç hat uçuşlarda da tazminat hakkı tanınmıştır.
Rötar Durumunda Hizmet Hakları
Hizmet hakları, uçuş gecikmesinin yolcuya yansıyan temel ihtiyaçlarını karşılamak üzere düzenlenmiştir. Bu haklar uçağın gecikme süresine bağlı olarak devreye girer ve havayolu tarafından ücretsiz sunulur:
- Yemek ve içecek ikramı: Bekleme süresi uzadıkça yolcuya makul miktarda ücretsiz yiyecek ve içecek sağlanmalıdır.
- İletişim imkanı: Yolcuya iki telefon görüşmesi, e-posta veya faks gibi iletişim hakları sunulmalıdır.
- Konaklama: Rötar geceye sarkarsa otel konaklaması havayolu tarafından karşılanır.
- Ulaşım desteği: Konaklama gerektiğinde havalimanı ile otel arasındaki ulaşım da havayolunun sorumluluğundadır.
- Bilet iadesi veya yeniden yönlendirme: Uçuş ciddi şekilde gecikirse yolcu bilet iadesi veya alternatif uçuş hakkı talep edebilir.
Uçak Rötarı Tazminat Tutarları ve Şartları
10 Aralık 2024 değişikliğiyle birlikte SHY-YOLCU Madde 8 kapsamında uygulanan tazminat tutarları varış noktasına 3 saat ve üzeri gecikmelerde aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
- İç hat uçuşlar: 100 Avro tazminat.
- Dış hat (1.500 km ve altı): 250 Avro tazminat.
- Dış hat (1.500-3.500 km): 400 Avro tazminat.
- Dış hat (3.500 km üzeri): 600 Avro tazminat.
Tazminat tutarları Türk Lirası karşılığı hesaplanırken Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın o günkü döviz satış kuru esas alınır. Tazminat her rötarda otomatik olarak verilmez; gecikme süresi, mesafe ve gecikmenin nedeni değerlendirilir.
Mücbir Sebepler ve Tazminat İstisnaları
Bazı olağanüstü durumlar mücbir sebep olarak kabul edilir ve bu hallerde havayolu tazminat ödemekle yükümlü değildir. Mücbir sebep olsa bile yemek, iletişim ve konaklama gibi hizmet hakları her durumda korunur.
Tazminat Hakkı Doğmayan Durumlar (Mücbir Sebepler)
- Olumsuz hava koşulları: Fırtına, kar, sis, aşırı sıcak veya soğuk gibi meteorolojik nedenler.
- Hava trafik kontrol kararları: Operasyonel olmayan dış kaynaklı yönlendirmeler.
- Havayolu dışı grevler: Havalimanı veya yer hizmetleri personelinin grevleri.
- Güvenlik riskleri ve siyasi olaylar: Savaş, terör eylemleri, güvenlik tehditleri ve doğal afetler.
Tazminat Hakkı Doğan Durumlar (Havayolu Sorumluluğu)
- Teknik arızalar: Uçak bakım veya operasyonel sorunlar.
- Personel eksikliği: Mürettebat veya yer ekibi kaynaklı gecikmeler.
- Operasyonel havayolu sorunları: Planlama, koordinasyon veya uçak temizliği kaynaklı gecikmeler.
- Aşırı rezervasyon: Overbooking nedeniyle uçağa kabul edilmeme durumları.
Tazminat Nasıl Talep Edilir?
Uçak rötar tazminatı otomatik ödenmez; yolcunun belirli adımları takip ederek talepte bulunması gerekir. Doğru belgelerin saklanması ve yazılı başvuru kritik önem taşır.
- Belgeleri saklayın: Biniş kartı, uçak bileti, rötar bildirimi (SMS veya e-posta) ve yapılan harcama faturalarını mutlaka saklayın.
- Havayoluna yazılı başvurun: Şirketin web formu, e-posta veya posta kanalı üzerinden resmi talep oluşturun; uçuş numarası, tarih ve rötar süresini açıkça belirtin.
- Havayolu yanıtını bekleyin: Olumlu veya olumsuz dönüş için makul bir süre tanıyın.
- SHGM'ye şikayet açın: Yanıt yetersizse Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün şikayet sistemi üzerinden başvurun (shgm.gov.tr).
- Hukuki yol: Sonuç olumsuz olursa tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesine başvuru yapılabilir.
- AB çıkışlı uçuşlar: Avrupa Birliği'nden kalkan uçuşlar için EC 261/2004 tüzüğü kapsamında ayrı haklar da kullanılabilir.
Uçuş İptali ve Aktarmayı Kaçırma
Uçuş iptali ve aktarma kaçırma durumlarında yolcunun hakları rezervasyon yapısına bağlı olarak farklılaşır.
- Uçuş iptali: Mesafeye göre değişen tutarda tazminat hakkı doğabilir; yolcuya bilet iadesi veya alternatif uçuş seçeneği sunulmak zorundadır.
- Alternatif uçuş hakkı: Havayolu, yolcuyu en kısa sürede varış noktasına ulaştıracak yeni bir uçuş planlamakla yükümlüdür.
- Aktarmayı kaçırma (tek rezervasyon): Aynı PNR altındaki bağlantılı biletlerde ilk uçuş gecikirse ve aktarma kaçırılırsa havayolu tüm seyahatten sorumludur.
- Aktarmayı kaçırma (ayrı bilet): Ayrı rezervasyonlarda ilk uçuşun gecikmesi nedeniyle ikincisi kaçırılırsa havayolu genellikle sorumlu tutulmaz.
Havalimanında Bekleme Sürelerini Kolaylaştırmak
Rötar yaşansa da yaşanmasa da uzun bekleme süreleri uçak yolculuğunun en yorucu kısımlarından biri olabilir. Doğru ayrıcalıklarla bu süreçler belirgin biçimde rahatlatılır.
TAV işletmesindeki havalimanlarında PRIMECLASS ile ücretsiz Fast Track ayrıcalığı geçerli; Sabiha Gökçen Havalimanı'nda ise ALLWAYS ile ücretsiz hızlı geçiş kampanyası kullanılabilir. Uçuş öncesi havalimanına ulaşımda Havaist üzerinden ücretsiz havalimanı transferi ile İstanbul Havalimanı şehir içi güzergahları kullanılabilirken daha özel bir transfer için Havalines üzerinden VIP transfer indirimi ile %50 indirim uygulanıyor.
Bilet ve Tur Planlamasında Avantajlar
Uçak bileti tarafında Turna.com üzerinden uçak bileti indirimi kampanyasıyla yurt içi ve yurt dışı her yöne 600 TL indirim uygulanıyor. Rehberli yurt dışı tur tercih edenler için Setur üzerinden yurt dışı tur indirimi kampanyasıyla seçili rezervasyonlarda 3.000 TL indirim sağlanıyor.
Uçak rötarı, doğru bilinçle yönetildiğinde yolcunun mağduriyetini en aza indirebilen bir süreçtir. SHY-YOLCU yönetmeliği hem hizmet hem de tazminat haklarını güvence altına alır; mücbir sebep istisnaları olsa bile yemek, iletişim ve konaklama gibi temel ihtiyaçlar her zaman korunur. Doğru belgelerin saklanması, zamanında yazılı başvuru yapılması ve gerektiğinde SHGM ile EC 261/2004 mekanizmalarına başvurmak hak takibini güçlendirir.
Seyahatin her aşamasını destekleyen uçak bileti, tur, transfer ve Fast Track kampanyalarını Red marka ayrıcalıkları sayfasından inceleyebilir; kampanya kodlarına Vodafone Yanımda uygulamasındaki Happy üzerinden ulaşabilirsiniz. Vodafone Red sınırsız iletişim paketlerinin yanına seyahatten gastronomiye uzanan kapsamlı bir avantaj seti ekliyor.